Bir insanla gelişmiş yapay zeka bir robotun ilişkisini anlatan, yayımlandıktan sonra Birleşik Krallıkta "yayımlanan en iyi bilimkurgu romanı" dalında Arthur C. Clarke Ödülünü kazanan bu romanın yazarı ise Sierra Greer. Kendisine bu roman üzerine soru hazırlarken bazı röportajlarını okuduktan sonra, biraz daha detaylı araştırma yaptığım sırada önüme yaklaşık 54 dakikalık bir podcast çıktı. Kaydın altında podcast'te konuşulan konular başlıklar altında sıralanmıştı. Şöyle hızlıca bir göz atınca, başlıklar arasında Greta Gerwig'in 2023 yapımı olan Barbie filmini, John Steinbeck'in "Fareler ve İnsanlar" kitabını ve de Frances Cha'nın "Eğer Senin Yüzüne Sahip Olsaydım" kitabını gördüm ve de podcast'i hemen dinlemeye başladım.

Kaydın sonuna geldiğimdeyse Sierra Greer'in Annie Bot isimli romanı hakkında kişisel anlamda beni etkileyen oldukça önemli bir bilgiye ulaşmıştım. Açıkça söylemem gerekirse bu bilgi benim kitabın yazarına, Annie Bot karakterine ve de kitabın vermek istediği mesaja karşı olan bakışımı tamamen değiştirmişti. (Burada ne yazıkki spoiler vermemek adına bu bilgiyi paylaşamayacağım. Ancak podcast'i dinlemek isteyenler için websitesinin adresini paylaşabilirim: https://www.thestackspodcast.com/2024/05/22/ep-320-sierra-greer)

Bu roman bana göre; kendi isteklerinin peşinden özgürce gidebilen bir insan olabilmek, insan psikolojisini alt üst eden pek çok önemli duyguyla başa çıkmaya çalışma yöntemlerini görebilmek, kaybetmeye, başarısızlığa tahammül ederken kime dönüştüğümüzü farkedebilmek ve de insan olduğumuzu ne zaman daha iyi anladığımız üzerine düşündüren, yapay zekayı tamamen hayatın merkezine alan oldukça önemli bir roman.

Şimdi daha fazla vakit kaybetmeden aşağıda sizlerle Annie Bot romanının yazarı Sierra Greer'den sorularıma gelen yanıtları paylaşıyorum.

D.M. - Annie yapay zeka destekli bir robot; ancak anladığım kadarıyla yazım sürecinin belli bir noktasında onu neredeyse bir insan gibi görmeye başladınız ve kendinize şu soruyu sordunuz: "Bir makinenin niteliklerine sahip olan ama aynı zamanda evrilen biriyle neler yapabilirim?" Bir yazar olarak, yapay zeka ve hayatımızı kolaylaştırmak için tasarlanan ev robotları sizin kendi yaşamınızda ne kadar yer kaplıyor?

S.G. - Annie'nin karakterini geliştirmek benim için kesinlikle büyüleyiciydi; onun zihniyetine bürünmek ise bir sıçrama yapmayı gerektiriyordu. Pek çok kişi gibi ben de bugünlerde yapay zekanın sorumlu bir şekilde kullanılması konusunda endişeliyim ve burada, ABD'de bu sektöre yönelik bazı yasal koruma mekanizmaları getirilmesini isterim. Ayrıca, yalnızlığı gidermeye yardımcı olması beklenen ancak ters tepebilecek olan yapay zeka yoldaşlara karşı artan duygusal bağımlılığımız da beni rahatsız ediyor.

D.M. - Romanla ilgili röportajlarınızdan birinde Annie'yi, "Algernon'a Çiçekler" (Flowers for Algernon) eserinin anlatıcısı Charlie Gordon ile kıyaslamıştınız. Annie Bot teknik olarak birinci tekil şahıs ağzından anlatılmasa da, hikaye Annie'nin sınırlı bakış açısıyla aktarılıyor. Okur onun başına gelenleri anlayabiliyor; oysa Annie'nin kendisi, geçirdiği değişim ve gelişimi yorumlamak için gereken bilgiye veya bakış açısına henüz sahip değil. Annie'yi daha önce onunla tanışmamış okurlara nasıl tanıtırsınız? O, ne tür bir yapay zeka destekli robot?

S.G. - Okurların Annie'nin durumunu onun kendisinden daha net gördüğü doğru; bu da romanda ilginç bir gerilim yaratıyor. Annie insan görünümünde ve sahibini memnun etmek üzere programlanmış; bu yüzden sürekli bunu yapmaya çalışıyor. Ancak sahibi ondan bir insan kız arkadaş gibi davranmasını istiyor ki bu, çelişkili bir talep. Sahibiyle yakın bir fiziksel ilişki içindeyken; sahip olduğu yüksek zekayla aldatma, güven, mutluluk ve kendi esareti hakkında da bir şeyler öğrenmek zorunda kalıyor.

D.M. - Romanı yazarken üzerinde düşündüğünüz o pratik soruları okuduğumda gülümsedim: Annie’nin saçları uzamalı mı? Biyolojik parmak izleri ya da DNA’sı var mı? Hangi ülkelerde yaşamasına izin verilir ve yasal olarak hangi görevleri ya da sorumlulukları üstlenebilir? Bu seçimler romanı nasıl şekillendirdi? 

S.G. - Romanın büyük bir kısmı New York’ta küçük bir dairede geçse de, Annie’nin deneyiminin sayfada tam ve bütünlüklü hissettirmesi için dünyayı daha geniş bir ölçekte kurgulamam gerekiyordu. Saçları ve parmak izleriyle ilgili ayrıntıları netleştirmek, onun ne kadar insana benzediğine karar vermemi sağladı; robotlarla ilgili yasal düzenlemeler ise haklarını ve Annie’nin nerede güvenle var olabileceğini belirledi. Bu arada, romanı pandemi sırasında yazıyordum; dolayısıyla o dönemde hissettiğim klostrofobi duygusu, Doug’ın dairesinin ne kadar dar ve sıkışık hissettirdiğinde açıkça görülüyor. 

D.M. - Annie belirli bir yaşam tarzına göre programlanmış. Mutluluğu bir başkasının mutluluğuna bağlı ve yaptığı hemen hemen her şey o kişi için. Bu, insanlar arasında da sıkça karşılaştığımız bir durum. Pek çok insan sürekli onay, kabul görme ve aidiyet duygusu arayışında. Bu nedenle roman, okurları, kendi özgür irademizle seçtiğimize inandığımız pek çok şeyin aslında bizim adımıza seçilmiş olup olmadığını sorgulamaya teşvik ediyor. Bu konudaki düşünceleriniz neler?

S.G. - Sizin de belirttiğiniz gibi, toplumlarımız tarafından şekillendiriliyoruz ve uyum sağlamak, kabul görmek adına çoğu zaman başkalarının beklentilerini karşılamaya çalışıyoruz. Bu doğal bir durum; ancak bir toplum insanların dar kalıplara sıkışmış bir yaşam sürmesini beklediğinde, bu durum zararlı da olabiliyor. Özgür irade meselesi, kişi kendi varoluşunun temel dokusunu sorguladığında ve gerçekten hangi seçimlere sahip olduğunu ayırt etmeye çalıştığında önem kazanıyor. Annie kesinlikle bunu yapıyor.

D.M. - Annie Bot üzerine konuştuğunuz bir podcast yayınında, Greta Gerwig’in 2023 yapımı Barbie filmine ayrılmış bir bölüme rastlamaktan büyük keyif aldım. Filmin Türkiye’deki ön gösterimine katıldıktan sonra, Barbie’nin bir insana dönüşümü üzerine bir makale yazmış ve bu yazıyı 23 Temmuz 2023’te yayımlamıştım. Bu nedenle, podcast’te bu bağlantıyı keşfetmek beni ayrıca mutlu etti. Sizce Annie Bot ile Barbie arasındaki ilişki nasıl bir nitelik taşıyor?

S.G. - Barbie çok etkileyici ve derinlikli bir film. Tıpkı Annie Bot gibi, o da "erkek bakışı"nı (male gaze) tersine çevirip "kadın bakışı"na dönüştürüyor. Bence film, romanımın da ele aldığı bazı meseleleri —yani geleneksel kadın ve erkek rollerini ve kişinin kendine sadık kalma çabasını— gözler önüne seriyor.

D.M. - "Korkunç şeyler yapan insanlar, çoğu zaman harika şeyler de yapabilirler." Bu cümleyi daha önceki bir röportajınızda Doug hakkında konuşurken kullanmıştınız; Doug, Annie’nin sahibi olarak hayli sorunlu bir karakter. Sancılı bir boşanma sürecinin ardından Annie’yi eski partnerini model alarak tasarlıyor. Kendisine meydan okuyabilecek ve zaman zaman yetersizlik hissettirebilecek bir insan partner aramak yerine, isteklerini yerine getirmeye her an hazır bir robot kız arkadaşı tercih ediyor. Roman, tam da bu nedenle yakın bir ilişkiden gerçekte ne beklediğimizi sorgulamamızı sağlıyor. Annie insan olmamasına rağmen, onu ve Doug’ı gerçekçi bir çift olarak yansıtmayı mı amaçladınız?

S.G. - Hikâye alegorik bir düzlemde işliyor ve bence Annie ile Doug arasındaki dinamikler okurun kendinden bir şeyler bulabileceği türden. Romanda en sevdiğim şeylerden biri, her iki karakterin de ne denli değiştiği ve aralarındaki ilişkinin nasıl bir dönüşüm geçirdiği. Doug, sahibi olduğu ve arzuları belirleyici rol oynadığı için güçlü görünüyor; ancak Annie de zeki, öğrenmeye hevesli ve kendine karşı dürüst olduğu için güçlü bir konumda. Annie sadece Doug onu yarattığı için var; Doug ise ancak Annie sayesinde olgunlaşıyor. Romanın dili akıcı olsa da, satır aralarında oldukça karmaşık katmanlar barındırıyor; umarım okurlar da onu benim kadar ilgi çekici bulurlar.

D.M - Sorularıma verdiğiniz yanıtlar için teşekkür ediyorum..

S.G. - Beni bu röportaja davet ettiğiniz için asıl ben teşekkür ederim, Duygu.

D.M. - Benim için bir zevkti..