• Wysokość płacy minimalnej wygląda zupełnie inaczej w poszczególnych powiatach.
• W 2024 r. jej udział w średnim wynagrodzeniu wynosił od 31 proc. w powiecie lubińskim do 70 proc. w krotoszyńskim, a w 92 proc. powiatów przekraczał 50 proc.
• Podwyżki najniższej krajowej nie ograniczyły zatrudnienia, ale podbiły średnie płace.

Do 2009 roku płaca minimalna stanowiła mniej niż 40 proc. przeciętnej płacy. W latach 2009-2019 współczynnik ten, jak czytamy w raporcie Polskiego Instytutu Ekonomicznego", wahał się w przedziale od 42 do 44 proc. Skok w tej kwestii nastąpił w 2020 roku, gdzie poziom najniższej krajowej wzrósł o niemal 4 p.p. do 47 proc. 

Ostatecznie w latach 2024-2025 płaca minimalna sięgnęła 52,4 proc. przeciętnego wynagrodzenia i wynosi więcej niż wartość referencyjna wskazana przez Unię Europejską w Dyrektywie o adekwatnych wynagrodzeniach minimalnych. 

Wzrost płacy minimalnej w relacji do średnich zarobków był mocno zróżnicowany w zależności od regionu. W 2024 r. różnica między powiatem, w którym najniższa pensja stanowiła najmniejszą część przeciętnego wynagrodzenia, a tym, gdzie jej udział był najwyższy, sięgnęła 39 p.p.

- Znaczne zróżnicowanie relacji płacy minimalnej do średniej płacy pomiędzy poszczególnymi powiatami może dziwić, biorąc pod uwagę, że w skali całego kraju płaca minimalna stanowiła w 2025 r. nieco ponad 52 proc. średniego wynagrodzenia. Ta pozorna rozbieżność wynika z faktu, że w największych ludnościowo ośrodkach miejskich, które mają istotną wagę w wyliczeniu wskaźnika krajowego, udział płacy minimalnej w średnim wynagrodzeniu jest znacznie poniżej 50 proc.: w grupie Warszawa, Wrocław, Kraków, Gdańsk i Poznań płaca minimalna osiągnęła najwyższy udział w średnim wynagrodzeniu na poziomie 46 proc. we Wrocławiu, a najniższy w Warszawie - 40 proc. - komentuje Jędrzej Lubasiński, starszy analityk z Zespołu Analiz Procesów Społecznych w PIE.

Najniższą relację odnotowano w powiecie lubińskim, gdzie płaca minimalna odpowiadała 31 proc. średniego wynagrodzenia. To właśnie tam swoją siedzibę ma KGHM. Na drugim biegunie znalazł się powiat krotoszyński - w tym przypadku najniższa pensja stanowiła aż 70 proc. przeciętnych zarobków.

Skala zjawiska jest jeszcze wyraźniejsza w szerszym ujęciu. W 92 proc. powiatów płaca minimalna przekraczała połowę przeciętnego wynagrodzenia, a w co czwartym jej udział był wyższy niż 60 proc.

Z wyliczeń PIE wynika, że gdyby od 2012 r. płaca minimalna rosła każdego roku wyłącznie w tempie przewidzianym w przepisach, w 2025 r. odpowiadałaby 36 proc. przeciętnego wynagrodzenia.

Analiza PIE obejmująca lata 2013-2024 nie wykazała istotnego statystycznie wpływu wzrostu płacy minimalnej na poziom zatrudnienia. Jednocześnie podwyżki najniższego wynagrodzenia przekładały się na wzrost przeciętnych płac, choć skala tego efektu zależała od poziomu zarobków na lokalnym rynku pracy.

- Brak istotnego statystycznie wpływu wzrostu płacy minimalnej na zatrudnienia w analizowanym okresie może wynikać ze specyficznej sytuacji ekonomicznej i społecznej tego okresu: pogłębiający się niedobór pracowników, szybki wzrost produktywności w polskiej gospodarce, a także fakt, że w Polsce część najniższych wynagrodzeń wypłacanych jest poza oficjalną ewidencją - mogły wpływ ten osłabić - komentuje dr Paula Kukołowicz, kierowniczka Zespołu Analiz Procesów Społecznych w PIE.

Z danych dla powiatów i podregionów z lat 2012-2024 wynika, że podniesienie płacy minimalnej o 10 p.p. względem lokalnego średniego wynagrodzenia wiązało się ze wzrostem przeciętnych płac. W 33 proc. powiatów o najniższych wynagrodzeniach średnia pensja rosła w takim przypadku o 4,6 p.p. W pozostałych powiatach wzrost był mniejszy i wynosił 3,3 p.p.

Ostatnie dane mówią o tym, że relacja przeciętnego wynagrodzenia do płacy minimalnej wynosiła ponad 52 proc. Rząd chce, aby ten wskaźnik był jeszcze wyższy. 

W ostatnio opublikowanym projekcie ustawy dotyczącym wdrożenia unijnej dyrektywy dotyczącej adekwatnych wynagrodzeń minimalnych założono wskaźnik 55 proc. jako wartość referencyjną do ustalania najniższej krajowej. 

Wskaźnik ten był mocno krytykowany zarówno przez pracodawców, jak i przez przedstawicieli resortu finansów, którzy uważają, że jest to nadregulacja. Unijna dyrektywa mówi bowiem o zastosowaniu wartości referencyjnych na poziomie 50 proc. przeciętnego wynagrodzenia albo 60 proc. mediany płac. 

"Relacja minimalnego wynagrodzenia za pracę do przeciętnego wynagrodzenia w ostatnich latach wynosiła co najmniej 50 proc.. W 2023 r. relacja ta wynosiła 50 proc., w 2024 r. - 52,6 proc., a w 2025 r. - 52,4 proc.. Natomiast prognozowana relacja minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2026 r. (4806 zł) do prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia w 2026 r. (9441 zł) wynosi 50,9 proc. Zatem zasadnym jest, aby poziom orientacyjnej wartości referencyjnej, do której będzie porównywane minimalne wynagrodzenie za pracę był ustalony na wyższym poziomie (55 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, przyjętego do opracowania projektu ustawy budżetowej)" - podano w uzasadnieniu do projektu ustawy. 

Od 1 stycznia 2027 roku płaca minimalna ma wzrosnąć do 4950 zł brutto. Jednocześnie minimalna stawka godzinowa zostanie ustalona na poziomie 32,30 zł.