Yayınlanma Tarihi: 22.09.2026 11:29

Prof. Dr. Ekrem Demirli alanında öncü bir çalışma olan Sadrettin Konevi'de Bilgi ve Varlık'ı anlattı: "Sadreddin Konevî hakkında akademik çalışma yapmak, insanı metafizik metinlerin en çetinlerine götürür. Konevî kadar metafizikçi olduğunu fark edebileceğimiz başka bir düşünür bulmak nadiren mümkündür. Her kitabını metafizikçi olarak yazmış, her konuya kurucu düşünür üslubuyla yaklaşmış, anlaşılma sorununu dikkate almaksızın çetin bir üslupla eserlerini kaleme almıştır. Onun eserlerini incelerken bu güçlüğe ya aşina olursunuz veya bırakıp gidersiniz. Aşina olduğunuzda eserlerin kendilerini okura cömertçe açacağının delillerinden birisi bu kitap olabilir."

▪️ Konevi bütün eserleri Türkçeye tercüme edilen ilk metafizikçidir ve hali hazırda bu ayrıcalığını korurken daha sonra yapılan tercümelere de öncülük etmiştir. Tasavvufun olgunluk evresi ise İbnü'l Arabî ve Konevî'yle ortaya çıkan metafizik dönemdir. Bu dönem basit bir şekilde "felsefi dönem" diye geçiştirilemez her iki düşünür de yaptıkları hakkında hiç kimsede görülmeyecek kadar açık bir fikre sahipti. Onlar metafiziği yeniden inşa ettiklerini biliyorlar, metafiziğin bütün konularını yazmışlardı.

▪️ Bu nedenle bilhassa Konevî'nin üslubunu dikkate alarak bu dönemi "metafizik dönem" olarak isimlendirdim. Günümüzde birçok akademisyen bu kitapta önerilen tasnif ve dönemlendirmeyi kullanmaya başlamış olsa bile, tasnifin iddiası ve dayanakları hakkında yeterli bir bilinç oluştuğunu düşünmüyorum. Bu tasnifin iddiasını izah etme sadedinde söylenebilecek nihai şey şudur: Tasavvuf bahislerindeki herhangi bir tikel konu bu dönemlendirme dikkate alınmaksızın hiçbir şekilde yazılamaz.

▪️ Esas itibarıyla miras, Selçuklu mirasıdır. Öncelikle bunu kabul etmek lazım. Daha doğrusu Selçuklular ile birlikte İslam, Anadolu coğrafyasına uzanmış ve burada kökleşmeye başlamıştı. Aşağı yukarı yüz yıllık bir tarihimiz vardı burada. Onun öncesinde birtakım geliş-gidişler olmuş ama esas itibarıyla bir yüz yıllık tarihten sonra Sadreddin Konevi, onun öncesinde İbnü'l Arabi gibi düşünürler, Mevlana Celaleddin eliyle olmuş.

▪️ Bu isimler burada büyük bir düşünce ekolü oluşturdular. Yaklaşık altı, yedi asır boyunca da bu durum devam ediyor. Birçok şarih, düşünür, sûfi bu ekolden besleniyor. Bir yönüyle İran kısmı ile Anadolu kısmı bu ekol üzerinden birleşiyor. Bu ekolün merkezleri vardır. En önemli merkezi ise Konya'dır. Bir yönüyle Şam'dır. Dolayısıyla Konya-Şam hattı diye bir coğrafyadan söz etmek lazım. Bu ekolün en büyük düşünürü ise İbnü'l Arabi ile birlikte
Konevi'dir.