23/09/2026 Actualizado a las 15:58h.

PISA txostenaren emaitza txarrek zalantzan jarri dute EAEko hezkuntza-sistema. Espainiako inbertsiorik handiena daukagun arren, 15 urteko euskal ikasleek iazko probetan lortu zituzten notarik baxuenak irakurketarako gaitasunean, Ceuta eta Melillaren aurretik bakarrik. Azterketak ELGAk antolatzen ditu; badakigu argazki bat baino ez dela, eta hezkuntza-sistema orokor bat ondo ebaluatzeko beste faktore asko ere behar direla, txosten honek kontuan hartzen ez dituenak. Hala ere, aztertutako gaitasunak funtsezkoak dira, maila akademikoaren isla, eta ez dago aitzakiarik hain gaizki agertzeko, kontuan hartuta duela 10-15 urte goiko aldean geundela. Hala onartu zuen lehendakariak berak.

Orain arte, gizarte aurreratuenetako emaitzen beherakada orokorra pantailen eraginari egotzi izan zaio. Azken hamarkadan, mugikorrak oso azkar hedatu dira nerabeen eta haurren artean, eta horrek eragin zuzena izan du haien kontzentrazio-gaitasunean, eta, ondorioz, haien irakurketa-mailan, testu luze baten aurrean daudenean. Jakina, arazo hori ez da nerabeetara mugatzen. Nork esan dezake gaur egun lehen baino gehiago irakurtzen duela?

Galdetu diedan irakasle guztiek diote familien laguntza behar dutela haurrek irakurzaletasuna berreskura dezaten. Bai eskolan, bai etxean, irakurketaren onurak azpimarratu beharko genituzke, gure seme-alabek barnera ditzaten eta gehiago irakurtzen saia daitezen. Baina egia da zaila dela mugikor batek epe laburrean eskaintzen duen sariarekin lehiatzea. Hala ere, ariketa hau egitea beharrezkoa da.

Argi dago, beraz, gizarte osoari dagokiola arazo hori konpontzea. Baina Jaurlaritzaren ardura da hezkuntza-politikak egokitzea, ikasle guztiek arrakasta akademikoa lor dezaten. Eta horrek ez du bakarrik esan nahi haur guztiek hezkuntza-sistemaren barne egon behar dutenik, ezta eskola-porrotak txikia izan behar duenik ere (jakina, bi adierazleak oso garrantzitsuak dira eta EAEn gauzak ondo egiten ari dira zentzu horretan). Bikaintasunaren aldeko apustu sendoa ere eskatzen du, are gehiago Euskadin, non goi-mailako teknikariak behar diren gure sistema ekonomikoa mantentzeko (arrazoi garrantzitsua baina ez bakarra bikaintasuna bultzatzeko). EAEn ia ez dugu ikasle bikainik ez Irakurketan ez Zientzian, eta hori herri arazoa da.

Pantailen eraginaz, irakasleen garapenerako politikarik ezaz eta familien parte-hartzearen jaitsieraz gain, hizkuntza-politikak ere kontuan hartu behar dira emaitza kaskarren azalpena aztertzerakoan. Gero eta argiago dago euskarazko murgiltze ereduak ez diela ikasle guztien beharrei erantzuten. Hain desberdinak diren ikasleei hizkuntza-eredu bera aplikatzeak, ikuspegi soziolinguistikotik, ezin du antzeko emaitzarik ekarri eremu guztietara. Gipuzkoako Goierri eskualdean ondo funtzionatzen duenak nekez emango du emaitza bera Nerbioi ibaiaren ezkerraldean. Errealitate soziolinguistikoa eta sozioekonomikoa ez dira berdinak, eta estrategia pedagogikoak ere ezin dira berdinak izan. Eta horretaz ere ohartarazten gaitu PISA txostenak.