Ranne bociany, zające czy ptaki drapieżne mogą wymagać weterynarza, transportu i rehabilitacji. Czy za taką pomoc może zapłacić gmina? Regionalna Izba Obrachunkowa w Kielcach wyjaśniła, że samorząd może przeznaczyć na ten cel środki z budżetu, choć przepisy nie nakładają na niego takiego obowiązku.

• Gmina może finansować odławianie, transport, leczenie i rehabilitację rannych lub osłabionych dzikich zwierząt.
• RIO wskazuje, że pomoc takim zwierzętom wpisuje się w szeroko rozumianą ochronę przyrody i lokalne zadania publiczne gminy.
• Samorząd nie ma ustawowego obowiązku finansowania takich działań, ale może przeznaczyć na nie środki z własnego budżetu.

Regionalna Izba Obrachunkowa w Kielcach uznała, że gmina może finansować z budżetu incydentalną pomoc rannym lub osłabionym dzikim zwierzętom, ale zastrzegła, że nie ma ustawowego obowiązku finansowania takich działań.

Mieszkańcy chcą, aby gmina zadbała o ranne bociany i zające

O wyjaśnienia w sprawie stosowania przepisów z zakresu finansów publicznych zawnioskowała do Regionalnej Izby Obrachunkowej w Kielcach Anna Grajko, wójt gminy Łubnice. Jak wskazała, do urzędu wpływają zgłoszenia mieszkańców dotyczące konieczności podjęcia działań w związku z rannymi, osłabionymi lub zagrożonymi dzikimi zwierzętami, w szczególności bocianami, zającami, pustułkami, myszołowami.

Jak tłumaczy wójt, zgłoszenia dotyczą zarówno zwierząt znajdujących się w miejscach publicznie dostępnych, jak również na terenach prywatnych posesji. W wielu przypadkach skuteczna interwencja wymaga udziału lekarza weterynarii, odłowienia i przetransportowania zwierzęcia, a następnie zapewnienia mu leczenia i rehabilitacji w specjalistycznym ośrodku.

Wiąże się to z koniecznością ponoszenia kosztów usług weterynaryjnych, transportu oraz pobytu zwierząt w ośrodkach rehabilitacyjnych. Z tego powodu wójt gminy zawnioskowała do RIO o wyjaśnienie, czy gmina posiada podstawę prawną do finansowania z budżetu gminy kosztów odławiania, transportu, leczenia i rehabilitacji rannych lub poszkodowanych dzikich zwierząt, znajdujących się w miejscach publicznie dostępnych oraz na prywatnych posesjach.

W ocenie wójt Anny Grajko, w obowiązującym stanie prawnym brak jest przepisu, który wprost nakładałby na gminę obowiązek zapewnienia opieki rannym lub poszkodowanym zwierzętom dziko żyjącym, w tym obowiązek finansowania ich odławiania, transportu, leczenia lub rehabilitacji. - Tym samym brak jest podstawy prawnej do traktowania tego rodzaju działań jako zadania własnego gminy - oceniła wójt.

Gmina wykonuje zadania publiczne niezastrzeżone dla organów innych władz publicznych

W odpowiedzi Damian Grzelka, prezes Regionalnej Izby Obrachunkowej w Kielcach zauważył, że zgodnie z art. 11 ustawy o samorządzie gminnym gminy mają obowiązek zapewnienia opieki zwierzętom bezdomnym, a nie wolno żyjącym. Z kolei zwierzęta bezdomne zgodnie z definicją zawartą w treści art. 4 pkt 16 ustawy o ochronie zwierząt to zwierzęta domowe lub gospodarskie, które uciekły, zabłąkały się lub zostały porzucone przez człowieka, a ich właściciel lub opiekun nie jest możliwy do ustalenia. Natomiast definicję zwierząt wolno żyjących zawiera art. 4 pkt 21 wskazanej ustawy, zgodnie z którym są to zwierzęta nieudomowione żyjące w warunkach niezależnych od człowieka.

Prezes Grzelka przypomniał, że zgodnie z treścią art. 2 ust.1 pkt 1 ustawy o ochronie przyrody, ochrona przyrody polega m.in. na zachowaniu dziko występujących zwierząt. W ocenie prezesa należy przyjąć, że ochrona przyrody obejmuje także działania zapobiegające zmniejszeniu się populacji dzikich zwierząt, w tym udzielanie pomocy w szczególnych przypadkach, gdy uratowanie zwierzęcia jest możliwe.

Z kolei kwestie ochrony przyrody są zaliczane do zadań własnych gminy w rozumieniu ustawy o samorządzie gminnym (art. 7 ust. 1 pkt 1). Ustawa przewiduje, że do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów.

Z treści art. 164 ust. 3 w związku z art. 163 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej również wynika, iż to gmina wykonuje zadania publiczne niezastrzeżone dla organów innych władz publicznych, w tym dla innych jednostek samorządu terytorialnego. 

Mając więc na uwadze, że kwestie będące przedmiotem skierowanego zapytania nie są uregulowane odrębnymi przepisami, można uznać, że to samorząd gminny odpowiada za zapewnienie pomocy rannym czy osłabionym osobnikom należącym do chronionych gatunków dziko występujących zwierząt w tym ptactwa, znalezionych na terenie gminy, poprzez ich dostarczenie do wyspecjalizowanych placówek rehabilitacyjnych

- wskazał prezes Damian Grzelka.

I przypomniał, że ośrodek rehabilitacji zwierząt to placówka przystosowana do leczenia i rehabilitacji dzikich zwierząt wymagających okresowej pomocy człowieka, w celu przywrócenia ich do środowiska naturalnego. Gmina nie ma ustawowego obowiązku finansowania powyższych działań, może jednak wspierać te działania, traktując je jako szeroko rozumianą ochronę przyrody.

Reasumując - w świetle przytoczonych uregulowań prawnych uznać należy, że na aprobatę zasługuje pogląd, zgodnie z którym działania polegające na udzielaniu incydentalnej pomocy rannym czy osłabionym dzikim zwierzętom wpisuje się w zakres przypisanych gminie spraw publicznych o znaczeniu lokalnym dotyczących ochrony przyrody

- podkreślił prezes Damian Grzelka.

Dlatego też w opinii kieleckiej RIO, za dopuszczalne należy uznać przeznaczanie na ten cel środków finansowych z budżetu gminy. Przepis art. 216 ust. 2 pkt 1 ustawy o finansach publicznych stanowi bowiem o tym, że wydatki budżetu jednostki samorządu terytorialnego są przeznaczone na realizację zadań określonych w odrębnych przepisach, a w szczególności na zadania własne jednostek samorządu terytorialnego.